Մայրենի 23.04-27.04

Սովորորիր անգիր՝
Հատված 1 — Հ․ Թումանյանի « Անուշ » պոեմից, Նախերգանք-(Համբարձման գիշերը
Բազմած լուսնի նուրբ շողերին,
Հովի թևին՝ թըռչելով՝
Փերիները սարի գըլխին
Հավաքվեցին գիշերով։

— Եկե՜ք, քույրե՜ր, սեգ սարերի
Չըքնաղագեղ ոգիներ,
Եկե՜ք, ջահել սիրահարի
Սերը ողբանք վաղամեռ։



Առաջադրանքներ
1․ Դու՛րս գրիր հատվածից քեզ անծանոթ բառերը, դրանք փորձիր բացատրական բառարանով բացատրել։
սեգ- Վսեմ/վեհ/բարձր
վաղամեռ- Ջահել տարիքում մեռած

2․ Բանաստեղծական քառատողերից գտի՛ր և դու՛րս գրիր գործողություն ցույց տվող բառերը։
Բազմած, թըռչելով, հավաքվեցին, եկեք, ողբանք․

3․Դու՛րս գրիր պատկերավորման միջոցները(մակդիր, համեմատություն, փոխաբերություն):/

Մակդիրներ

  • «նուրբ շողերին»
  • «սեգ սարերի»
  • «չքնաղագեղ ոգիներ»
  • «ջահել սիրահարի»
  • «վաղամեռ սերը»

Փոխաբերություններ

  • «հովի թևին թռչելով» (քամուն տրված է թևերի հատկություն)
  • «լուսնի շողերին» (շողերը ներկայացվում են որպես զգայական, նուրբ երևույթ)

Համեմատություն

Տեքստում բացահայտ համեմատություն (օր.՝ «ինչպես», «նման») չկա

4. «Փերիները սարի գըլխին hավաքվեցին գիշերով…» նախադասությամբ հետաքրքիր, անհավանական փոքրիկ պատմություն հորինիր


«Փերիները սարի գըլխին հավաքվեցին գիշերով…»։ Նրանք ուզում էին գտնել կորած երազները, որոնք մարդիկ մոռացել էին։ Մի փերին ասաց, որ դրանք թաքնված են անտառում, և բոլորը գնացին այնտեղ։ Անտառը մութ էր ու մի քիչ վախենալու, բայց նրանք չվախեցան։ Վերջում նրանք գտան երազները և վերադարձրին մարդկանց։
—————————————————————————

Հատված 2 — Հ․ Թումանյանի « Անուշ » պոեմից

— Եկե՜ք, քույրե՜ր, սեգ սարերի
Չըքնաղագեղ ոգիներ…
Ու փերիներն էսպես տըխուր
Երգում էին ողջ գիշեր։

  Կանչում էին հըրաշալի
Հընչյուններով դյութական,
Ու հենց շողաց ցոլքն արևի՝
Անտես, անհետ չըքացան։
Առաջադրանքներ

Continue reading Մայրենի 23.04-27.04

Правописание И и Ы после приставок

Задание 1. Правописание И и Ы после приставок

Упр 1

подыскать, отыграться, изыди
безынициативный, симпровизировать, предыюньский
госимущество, трансиорданский, сверхимпульсивный
доисторический, мединститут, межинститутский
безыллюзорный, сиздавна, поистрепаться


Упр 2

самиздат, переизбираться, предыстория
изымать, подытожил, подинтегральный
соискатель, безиндукционный, подыграли
межимпериалистический, финансинспектор, взимать
четырёхинтервальный, трёхигольный, подытог


Упр 3

соизмеримый, заизолировал, партимущество
панисламизм, заиленный, взыграть
дезинформация, постиндустриальный, санинспектор
двухимпульсный, отыграться, заинтересовать
сиздавна, взыскующий, симпровизировать


Задание 2. Леонардо да Винчи

Leonardo da Vinci — итальянский художник, учёный и изобретатель эпохи Возрождения. Он занимался живописью, наукой, инженерией и анатомией.

Основные направления:

  • живопись
  • наука (анатомия, физика)
  • инженерия и изобретения
  • архитектура

Самые известные произведения:

  • Mona Lisa
  • «Тайная вечеря»
  • «Дама с горностаем»
  • «Святой Иоанн Креститель»

Он создал произведения, отличающиеся реализмом, глубиной и техникой сфумато.


Задание 3. Современное искусство

Современное искусство — искусство XX–XXI веков, отражающее идеи и проблемы современного общества.

Отличия от традиционного:

  • нет строгих правил
  • больше свободы выражения
  • новые материалы и технологии
  • важнее идея, чем точность изображения

Основные направления:

цифровое искусство

абстракционизм

поп-арт

стрит-арт

концептуальное искусство

инсталляции


Краткая биография Лермонтова

Тема одиночества у М.Ю. Лермонтова — центральный мотив, отражающий трагическое мироощущение мятежной личности, отвергнутой обществом и не находящей родной души. Это не просто тоска, а экзистенциальное состояние, выраженное через образы скитальцев (парус, тучи, дорога, утес, сосна), поиск свободы и невозможность обрести покой в «скучном мире». 

Михаил Юрьевич Лермонтов родился 15 октября 1814 года в Москве. Детство он провёл в имении своей бабушки в Тарханах, где получил хорошее домашнее образование.

Рано потерял мать, а отношения с отцом были сложными, поэтому вырос под опекой бабушки. Уже в юности начал писать стихи.

Учился в Московском университете, затем в военном училище в Петербурге и стал офицером.

Известность пришла к нему после стихотворения «Смерть поэта», посвящённого гибели Александр Пушкин. За это произведение Лермонтов был отправлен в ссылку на Кавказ.

Кавказ произвёл на него сильное впечатление и стал важной темой его творчества.

Лермонтов написал множество известных произведений:

  • стихотворения («Парус», «Тучи», «Бородино»);
  • поэмы («Мцыри», «Демон»);
  • роман «Герой нашего времени».

Погиб поэт очень рано — 27 июля 1841 года на дуэли в Пятигорске.

Лермонтов прожил короткую жизнь, но стал одним из величайших русских поэтов и писателей, а его творчество оказало огромное влияние на русскую литературу.

1. Парус

Белеет парус одинокой
В тумане моря голубом!..
Что ищет он в стране далекой?
Что кинул он в краю родном?..

Играют волны — ветер свищет,
И мачта гнется и скрыпит…
Увы! он счастия не ищет
И не от счастия бежит!

Под ним струя светлей лазури,
Над ним луч солнца золотой…
А он, мятежный, просит бури,
Как будто в бурях есть покой!

1832 г.

Вопросы по содержанию


2. Почему парус назван «одиноким»?

Потому что он один в огромном море, без поддержки и цели рядом.


3. Какое значение имеет слово «мятежный»?

Это означает бунтующий, не принимающий спокойную и обычную жизнь.


4. Почему парус «просит бури»?

Потому что он стремится к сильным переживаниям и движению, а не к спокойствию.


5. Почему парус не ищет счастья и не убегает от него?

Потому что он не принимает обычное спокойное счастье, ему нужна борьба и смысл.


6. Можно ли сказать, что герой стремится к борьбе? Почему?

Да, потому что он выбирает бурю вместо покоя, то есть активную жизнь вместо спокойной.


7. В чём заключается внутренний конфликт паруса?

Он хочет покоя, но одновременно стремится к буре и движению.


8. Почему спокойствие не радует его?

Потому что спокойствие кажется ему пустым и бессмысленным, без цели и движения.

Живопись – это поэзия, которую видят,а поэзия – живопись, которую слышат․

Кто такой Леонардо да Винчи?
Leonardo da Vinci — это итальянский художник, учёный, изобретатель и инженер эпохи Возрождения. Он был одним из самых гениальных людей в истории.

Где и при каких обстоятельствах родился Леонардо?
Он родился в 1452 году в Италии, в деревне Винчи (недалеко от Флоренции). Он был внебрачным сыном нотариуса и крестьянки, вырос в Тоскане.

Какие у него были интересы помимо живописи?
Леонардо интересовался:

музыкой

анатомией человека

механикой

инженерией

математикой

природой

архитектурой


Какие изобретения являются делом рук Леонардо?

летательных аппаратов (прообраз вертолёта)

танка

парашюта

катапульт и военных машин

летательных аппаратов (прообраз вертолёта)

Как его открытия повлияли на развитие науки и искусства?

в искусстве он развил реализм и изучение анатомии в науке опередил своё время на сотни лет его идеи стали основой инженерии и механики он показал, что искусство и наука связаны



Какие самые известные картины Леонардо да Винчи?
Mona Lisa «Тайная вечеря» «Дама с горностаем» «Святой Иоанн Креститель»


В каком стиле рисовал Леонардо да Винчи?
Он писал в стиле Ренессанса (Возрождения), используя:
внимание к эмоциям и деталям


Какую тайну хранит в себе самая знаменитая картина Леонардо «Мона Лиза»?
Главная загадка — её улыбка:

создаёт ощущение тайны и глубины
Также есть версии, что в портрете скрыта личная история или символы. Она кажется живой и меняющейся. Непонятно, радостная она или грустная

Часть 1. Леонардо да Винчи

Однажды, в конце весны 1505 года, был тихий, тëплый и туманный день. Солнце просвечивало сквозь облака тусклым светом, с тенями нежными, тающими как дым. Это был любимый свет Леонардо. Он утверждал, что этот свет даëт особенную прелесть женским лицам.

«Неужели не придëт?» – думал он о той, чей портрет писал почти три года, с небывалым
для него постоянством и усердием.

Он приготовил мастерскую для еë приëма. Джиованни, ученик
Леонардо, украдкой следил за ним и удивлялся тревоге ожидания, почти нетерпению, которые были несвойственны всегда спокойному учителю.
Всë было готово, а она всë ещë не приходила. Джиованни видел,
как увеличивалась нетерпеливая тревога учителя.
Вдруг Леонардо насторожился. И Джиованни, хотя сам ничего
ещë не слышал, по лицу учителя понял, что это – она.
Сначала со смиренным поклоном вошла монахиня Камилла, которая жила у неë в доме.
Вслед за Камиллою вошла та, которую здесь ожидали все, – женщина лет тридцати, в простом тëмном платье, с прозрачно-тëмной
дымкой, опущенной до середины лба, – мона Лиза Джиоконда.
В течение трëх лет при каждом еë появлении Джиованни испытывал удивление, подобное страху, как перед чем-то призрачным
(երևութական). Иногда объяснял он это чувство тем, что привык
видеть еë лицо на портрете, а искусство учителя так велико, что
живая мона Лиза кажется ему менее естественной, чем изображëнная на полотне. Но тут было и что-то другое, более таинственное.
Ему казалось, что не только изображëнная на портрете, но и сама
живая мона Лиза становится всë более и более похожей на Леонардо
да Винчи. И главная сила сходства заключалась не столько в самих
чертах, сколько в выражении глаз и в улыбке. Он вспоминал с необъяснимым удивлением, что эту же самую улыбку видел на многих других лицах, которые писал, рисовал и лепил учитель, ещë не
зная моны Лизы, – как будто всю жизнь, во всех своих созданиях,
искал он отражение собственной прелести и наконец нашëл в лице
Джиоконды.
Порой, когда Джиованни долго смотрел на эту общую их улыбку, ему становилось жутко, почти страшно, как перед чудом: действительность казалась сном, сон – действительностью. Казалось,
будто мона Лиза была не живой человек, а существо, подобное
призракам, вызванное волей учителя. Мона Лиза смотрела с улыбкою, полною тайной, как тихая вода, совершенно прозрачная, но
такая глубокая, что сколько бы ни смотрел, дна не увидишь.

Опишите женщину, которую ожидал Леонардо (по тексту).
Внимательно рассмотрите портрет моны Лизы Джиоконды и
опишите эту женщину.

Почему Джиованни удивлялся нетерпению и тревоге ожидания
Леонардо?
Какие чувства испытывал Джиованни при появлении этой
женщины?
В чём заключалась сила сходства изображённой на портрете моны
Лизы и Леонардо?
Что вы знаете о Леонардо да Винчи?
Часть 2.

В это время Леонардо должен был покинуть Флоренцию. Он думал о Джиоконде. Бывали мгновения, когда Леонардо радовался
еë призрачной прелести, несуществующей и более действительной,
чем всë, что есть. Но бывали и другие минуты, когда он чувствовал
еë живую красоту.
Мона Лиза не была одной из тех женщин, которых в те времена
называли «учëными героинями». Никогда она не высказывала своих книжных знаний.

Только случайно он узнал, что она читает по-латыни и по-гречески. Она говорила
и держала себя так просто, что многие считали еë неумною. На самом деле у неë было
то, что глубже ума, особенно женского, –
вещая мудрость. У неë были слова, которые
вдруг делали еë родной ему, близкою, ближе всех, единственною, вечною подругою и
сестрою.
На следующий день мона Лиза пришла
к нему в мастерскую в обычное время.
День был солнечный, ослепительно-яркий.

В мастерской царил тот нежный свет, который придавал еë лицу
наибольшую прелесть.
Он работал молча, сосредоточенно, в совершенном спокойствии, забыв о предстоящей разлуке, как будто не было для него ни
прошлого, ни будущего, и время остановилось. Как будто всегда
она сидела так и будет сидеть перед ним, со своею тихою, странною
улыбкою.
– Вы уезжаете завтра? – проговорила Джиоконда.
– Нет, сегодня вечером.
– Я тоже скоро уеду, – сказала она.
Он взглянул на неë пристально, хотел что-то сказать, но промолчал: догадался, что она уезжает, чтобы не оставаться без него
во Флоренции.
– Мой муж, – продолжала мона Лиза, – едет по делам в Каламбрию, месяца на три, до осени, я упросила его взять меня с собою.
– На сегодня довольно, – сказал Леонардо и бросил кисть.
– Вы никогда не кончите портрета?
– Отчего же? – возразил он поспешно, точно испугавшись. –
Разве вы больше не придëте ко мне, когда вернëтесь?
– Приду. Но, может быть, через три месяца я буду уже совсем
другая и вы меня не узнаете. Вы же сами говорили, что лица людей,
особенно женщин, быстро меняются…

– Я хотел бы кончить, – произнëс он медленно, как будто про
себя. – Но не знаю. Мне кажется иногда, что того, что я хочу, сделать нельзя…
– Нельзя? – удивилась она. – Я, впрочем, слышала, что вы
никогда не заканчиваете картины, потому что стремитесь к
невозможному…
Она встала и молвила просто, как всегда:
– Ну что же, пора. Прощайте, мессэр Леонардо. Счастливого
пути.
Он поднял на неë глаза. Мона Лиза улыбалась ему прежнею тихою и ясною улыбкою. Но теперь ему казалось, что эта тишина и
ясность подобны тем, какие бывают в улыбке мëртвых.
Сердце его пронзила бесконечная, нестерпимая жалость.

Мона Лиза протянула руку, и он молча поцеловал эту руку, в
первый раз с тех пор, как они друг друга знали.
– Да сохранит вас Бог, – сказала она всë так же просто.
Когда он пришëл в себя, еë уже не было. Кругом была мëртвая
тишина, которая как бы напоминала о тëмной, одинокой старости,
о невозвратимости прошлого.
А спустя три месяца Леонардо узнал, что на обратном пути, в
маленьком глухом городке, мона Лиза Джиоконда умерла.

1. Какой представляется вам Мона Лиза Джиоконда?

Она кажется спокойной, загадочной, мудрой и очень внутренне глубокой женщиной с тихой, непонятной улыбкой.

2. Охарактеризуйте её

Мона Лиза — простая, сдержанная, умная, без показной учёности, но с глубокой внутренней мудростью и особым обаянием.

3. Почему предстоящая разлука была так тяжела для них?

Потому что между ними была сильная духовная и эмоциональная связь. Они привыкли друг к другу, и расставание воспринималось как потеря части жизни и вдохновения.

4. К чему стремился Леонардо?

Leonardo da Vinci стремился к идеалу — он хотел достичь совершенства в искусстве, создать образ, который выражает не только внешность, но и душу человека.

5. Какие предчувствия терзали Леонардо и мону Лизу? Оправдались ли они?

Они оба чувствовали скорую разлуку и печальный конец их встречи. Эти предчувствия оправдались — Мона Лиза умерла через три месяца после их расставания.

Пишется «Ы»: После русскоязычных приставок, оканчивающихся на согласный (без-, в-, вз-, воз-, из-, низ-, от-, под-, пред-, раз-, роз-, с- и др.), кроме меж- и сверх-. Примеры: искать — безысканный, играть — сыграть, итог — подытожить, июнь — предыюньский. Пишется «И»: После приставок на гласную: по-, про-, за-, на-, внутри-, между-: проиграть, поисковый, выиграть. После приставок меж- и сверх-: межинститутский, сверхинтересный. После иноязычных приставок (дез-, контр-, пост-, суб-, супер-, транс-, пан-): дезинфекция, контригра, суперигра, постимпрессионизм. В сложных словах (первая часть — числительное): двухигольный, трехигровой. В сложносокращенных словах: спортинвентарь. Исключения: Слово взимать (и все однокоренные: взимание, взиматься) — пишется «и», хотя приставка вз-. И/Ы после «Ц» (для контекста): И пишется в корнях: цирк, цифра, цилиндр. Ы пишется в исключениях: цыган, цыпленок, на цыпочках, цыц, цыкать. Ы пишется в окончаниях и суффиксах: птицы, куцый. Вставьте пропущенные буквы

Упражнение 1
Разыграть, сыскать, санинспекция, сверхизысканный, доискаться — подыскать, предыгровой — межигровой, предынфарктный, заискриться — безыскровой, проинформировать — дезинформировать, безынвентарный, доисторический — предыстория, подняться, подытожить, сверхискусный — безыскусный, наименование — безымянный, заинтересоваться — безынтересный, изысканный, безынициативный, суперинфляция, финансинспектор, безыдейный, безызвестный.


Упражнение 2

Сыграть мелодию, подыскать актёров, сымитировать звук, подытожить сказанное, межинститутские соревнования, предыдущий месяц, подыграть на гитаре, разыграть друга, межиздательское соглашение, безыглый ёж, сэкономить на поездках, вышел в суперигру, предыюньское волнение, безынициативный сотрудник, в ожидании санинспекции, безымянный палец, смог отыграться, поступил в мединститут, взимать налоги, обыск в квартире, начать сызнова, безыдейное кино, купить специнвентарь, ветви обледенели, безыгольное устройство, межигровой цикл, взыскательный художник, международный розыск.


Упражнение 3

Безымянная речка, произвести дезинфекцию, взимать налоги, безынвентарный учёт, межигровой проект, трёхиглая колюшка, обледенеть на морозе, проверка санинспекции, подать контраск, изымать документы, межинститутские соревнования, безыскусный рассказ, предыстория конфликта, безыглое растение, взыскательный художник, трёхимпульсный регулятор, безысходная тоска, назначен охотинспектором, сэкономить средства, безыдейное выступление, трансиранский маршрут, постинсультное состояние, обыграть соперников, встреча с финансинспектором, безыскусственный восторг, студенты мединститута, двухигольная швейная машина.

English 23/04/2026

Learn the words!

tips —խորհուրդներ

comfort — հարմարավետություն

home — տուն

risks — ռիսկեր

situations — իրավիճակներ

accident — վթար

travellers — ճանապարհորդներ

worries — անհանգստություններ

trip — ուղևորություն

fears — վախեր

benefits — առավելություններ

experience — փորձ

humans — մարդիկ

creatures — արարածներ

tourists — զբոսաշրջիկներ

apartment — բնակարան

connection — կապ

residents — բնակիչներ

directions — ուղղություններ

culture — մշակույթ

customs — սովորույթներ

conversation — զրույց

way — ձև

scary — վախեցնող

potential — հնարավոր

difficult — դժվար

dangerous — վտանգավոր

strange — տարօրինակ

most — մեծամասնություն / ամենաշատ

sociable — շփվող

comfortable — հարմարավետ

lonely — միայնակ (մենավոր)

perfect — կատարյալ

local-տեղական

effective — արդյունավետ

travel — ճանապարհորդել

seem — թվալ

leave — թողնել / հեռանալ

think — մտածել

happen — տեղի ունենալ

get — ստանալ / դառնալ

disappear — անհետանալ

rent — վարձել

try — փորձել

connect — կապվել

find — գտնել

 Make the sentences interrogative and negative. 

I played football yesterday.
Did i play football yesterday?
I didn’t play yesterday.

She watched a movie last night.
Did she watch a movie last night?
She didn’t watch a movie last night.

We visited our grandparents last weekend.
Did we visit our grandparents last weekend?
We didn’t visit our grandparents last weekend.

He cleaned his room in the morning.
Did he clean his room in the morning?
He didn’t clean his room in the morning.

They worked very hard yesterday.
Did they work very hard yesterday?
They didn’t work very hard yesterday.

I cooked dinner for my family.
Did I cook dinner for my family?
I didn’t cook dinner for my family.

She washed the dishes after lunch.
Did she wash the dishes after lunch?
She didn’t wash the dishes after lunch.

We lived in that house for five years.
Did we live in that house for five years?
We didn’t live in that house for five years.

He finished his homework early.
Did he finish his homework early?
He didn’t finish his homework early.

They started the lesson at 9 a.m.
Did they start the lesson at 9 a.m.?
They didn’t start the lesson at 9 a.m.

I walked to school yesterday.
Did I walk to school yesterday?
I didn’t walk to school yesterday.

She opened the window.
Did she open the window?
She didn’t open the window.

We talked about the problem.
Did we talk about the problem?
We didn’t talk about the problem.

He helped his friend with homework.
Did he help his friend with homework?
He didn’t help his friend with homework.

They played games after school.
Did they play games after school?
They didn’t play games after school.

I visited the museum last week.
Did I visit the museum last week?
I didn’t visit the museum last week.

She called her friend in the evening.
Did she call her friend in the evening?
She didn’t call her friend in the evening.

We enjoyed the party yesterday.
Did we enjoy the party yesterday?
We didn’t enjoy the party yesterday.

He painted a beautiful picture.
Did he paint a beautiful picture?
He didn’t paint a beautiful picture.

They watched TV after dinner.
Did they watch TV after dinner?
They didn’t watch TV after dinner.

I needed some help with my homework.
Did I need some help with my homework?
I didn’t need some help with my homework.

She loved the gift.
Did she love the gift?
She didn’t love the gift.

We listened to music all night.
Did we listen to music all night?
We didn’t listen to music all night.

He traveled to another city last month.
Did he travel to another city last month?
He didn’t travel to another city last month.

They waited for the bus.
Did they wait for the bus?
They didn’t wait for the bus.

I learned a new word yesterday.
Did I learn a new word yesterday?
I didn’t learn a new word yesterday.

She smiled at the teacher.
Did she smile at the teacher?
She didn’t smile at the teacher.

We arrived at school early.
Did we arrive at school early?
We didn’t arrive at school early.

He jumped over the fence.
Did he jump over the fence?
He didn’t jump over the fence.

They looked at the stars.
Did they look at the stars?
They didn’t look at the stars.

Գոյականի տեսակները

Անձնանիշ և իրանիշ գոյականներ

Անձնանիշ են միայն անձ ցույց տվող գոյականները, oրինակ՝ մարդ, աղջիկ, այդ թվում՝

  • անձնանուններ, oրինակ՝  Հովհաննես Թումանյան
  • մասնագիտություն, զբաղմունք՝ oրինակ՝ դերասան, որսորդ, տնտեսուհի:

Իրանիշ են այն գոյականները, որոնք ցույց են տալիս՝

  • իրեր, oրինակ՝  պատ, աթոռ, ծաղիկ
  •  կենդանիներ, oրինակ՝ արջ, կրիա,
  • երևույթներ (ընդ որում, երևույթ ցույց տվող բառերը ոչ շոշափելի առարկաներն են),  oրինակ՝  սեր, ամպրոպ և այլն:

Կատարիր առաջադրանքները:

  1. Առանձնացրեք գոյականները:

Խիզախ, բարի, բարեկամական, շքեղ, գարուն, գարնանային, արևոտ, արև, երկար, ծաղիկ, ջինջ, վազել, բուրավետ, մեծ, ժամացույց, թրթռալ, թիավարել, ջուր, ջրոտ, ուրախ, ջրել, սար, մարդ, գնալ, ծաղկավետ, հրաշալի, երեխա, լողալ,վազվզել, մաքուր, նավաստի, օձ,ճկուն, սողալ, իջնել, ամպ, բացվել, չխկչխկալ, սև, ինքնաթիռ, առվակ, պայծառ, գոռգոռալ,  բարձրանալ, սպիտակ, թիթեռ, պահակ, նավակ, գաղտնի, պահել, ոսկեզօծել, երկաթյա:

2. Առանձնացրեք անձնանիշ գոյականները:

Մարդ, սեղան, պատուհան, կրիա, որսորդ, աթոռ, մայր, դուստր, գիրք, երջանկություն, երազանք, Աշոտ, վարդ:

3.Գրեք գոյականների թիվը, ապա տեսակը՝ իրանիշ են, թե անձնանիշ:

Մահճակալից — եզակի, իրանիշ
Տաբատով — եզակի, իրանիշ
Ոտքերին — հոգնակի, իրանիշ
Բերանում — եզակի, իրանիշ
Սենյակի — եզակի, իրանիշ
Պատերի — հոգնակի, իրանիշ
Մորը — եզակի, անձնանիշ
Քեռակնոջ — եզակի, անձնանիշ
Նամակով — եզակի, իրանիշ
Խոսքերից — հոգնակի, իրանիշ

Ճամփհորդական պատում 18.04.2026

Երկու օր առաջ մենք դասարանով հետաքրքիր և հիշվող ճամփորդություն կատարեցինք դեպի Էջմիածին։ Օրը սկսվեց ուրախ տրամադրությամբ, և բոլորս անհամբեր սպասում էինք տեսնելու այն պատմական ու սուրբ վայրերը, որոնց մասին շատ էինք լսել։
Մեր առաջին կանգառը եղավ Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցում։ Այն շատ գեղեցիկ և հնագույն եկեղեցի է, որի մթնոլորտը շատ խաղաղ ու հոգևոր էր։ Այնտեղ մենք միասին երգեցինք եկեղեցական երգեր և աղոթեցինք։ Այդ պահը շատ հանգիստ և ազդեցիկ էր, թվում էր՝ ժամանակը կանգ էր առել։
Այնուհետև գնացինք Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածինի տարածք։ Այնտեղ շրջեցինք, ուսումնասիրեցինք գեղեցիկ բակը, տեսանք հին շինությունները և վայելեցինք մթնոլորտը։ Ամեն ինչ շատ խնամված ու տպավորիչ էր, մեծ հպարտություն էր առաջացնում մեր մշակույթի և պատմության հանդեպ։
Վերջում այցելեցինք Մայր Աթոռի թանգարան։ Թանգարանում տեսանք շատ հետաքրքիր և արժեքավոր իրեր՝ հին ձեռագրեր, եկեղեցական պարագաներ և պատմական մասունքներ։ Դա շատ ուսուցողական էր, քանի որ ավելի լավ հասկացանք մեր ժողովրդի պատմությունը և հավատքի կարևորությունը։
Այս ճամփորդությունը մեզ համար դարձավ ոչ միայն հետաքրքիր, այլև շատ օգտակար։ Մենք անցկացրինք հաճելի ժամանակ, սովորեցինք նոր բաներ և ստացանք շատ լավ հիշողություններ։

Երկիրը մի հսկայա­կան գունդ է, որի մակերևույթը պատված է ցամաքով և ջրով: Իսկ ուրիշ ի՞նչ մարմիններ կան աշխարհում:
Դրանցից ձեզ առավել ծանոթ են Լուսինն ու Արեգակը: Մութ գիշերը երկն­քին նայելիս մենք տեսնում ենք բազ­մաթիվ լուսատու, առկայծող կետեր: Դրանք աստղերն են: Բացի աստղերից՝ հայտնի են նաև մեծ ու փոքր երկնային շատ այլ մարմիններ, օրինակ՝ Արեգակի շուրջը պտտվում են նրա համեմատ փոքր չափեր ունեցող մարմիններ, որոնք կոչվում են մոլորակ­ներ: Դրանցից մեկը Երկիրն է: Հետագայում դուք կծանոթանաք երկնային մի շարք այլ մարմինների:

Այդ բոլոր մարմինների ամբողջությունն ընդունված է անվանել տիե­զերք: Տիեզերք բառը նշանակում է մեծ եզերք (տի՝ մեծ): Այսինքն՝ տիեզերքն այն ահռելի տարածությունն է, որը լցված է հսկայական թվով տար­բեր չափեր և զանգվածներ ունեցող երկնային մարմիններով:
 Արեգակնային համակարգը մնում է Ծիր Կաթինի գալակտիկայի համակարգի մեջ։ Արեգակնային համակարգի կենտրոնական մարմինն Արեգակն է։ Համակարգի մյուս մարմիններ են մոլորակներն իրենց արբանյակներով, թզուկ մոլորակները, աստղակերպները, գիսավորները, ասուպային մարմինները։ Դրանք անհամեմատ փոքր են Արեգակից։

Արեգակը շիկացած գազային գունդ է, որից ճառագայթող ջերմությունն ու լույսն ապահովում են Երկրի վրա կյանքի համար անհրաժեշտ պայմաններ։ Արեգակի չափերը պատկերացնելու համար նշենք, որ նրանում կարելի են տեղադրել մեկ միլիոն երեք հարյուր հազար երկրագունդ։ Արեգակի մակերևույթի ջերմաստիճանը կազմում է մոտ 6000 °C, իսկ կենտրոնում այն ​​հասնում է մինչև 14-15 միլիոն °C։ Հենց այսպիսի բարձր ջերմաստիճանի շնորհիվ է, որ Արեգակի լույսն ու ջերմությունը հասնում են մինչև Երկիր։ Արեգակի տարիքը գնահատվում է մոտ 5 միլիոն տարի։ Երկրից Արեգակ հեռավարությունը մոտ 150 000 000 կմ է։

Արեգակի շուրջը պտտվում է ութ մոլորակ։ Ըստ Արեգակից ունեցած հեռավորության՝ դրանք դասավորված են հետևյալ հաջորդականությամբ՝ Մերկուրի (Փայլածու), Վեներա (Արուսյակ), Երկիր, Մարս (Հրատ), Յուպիտեր (Լուսնթագ), Սատուրն (Երևակ), Ուրան, Նեպտուն։ Մոլորակները լուսավորվում են Արեգակից ընկնող ճառագայթներով, ինչի շնորհիվ էլ աստղալից երկնքում տեսանելի են լինում։ Յուպիտերն ու Սատուրնը կարելի է դիտել միայն հեռադիտակով կամ աստղադիտակով, իսկ մյուսները՝ նաև անզեն աչքով։ Յուպիտերը, Մարսն ու Սատուրնը երևում են ամբողջ գիշեր։

Մոլորակներից շատերի շուրջ պտտվում են իրենցից անհամեմատ փոքր մարմիններ, որոնց անվանում են բնական արբանյակներ։ Օրինակ՝ Երկրի բնական արբանյակն է Լուսինը, Մարսինը՝ Ֆոբոսն ու Դեյմոսը։

Արեգակնային համակարգի ամենամեծ մոլորակը Յուպիտերն է։ Այն ունի 58 արբանյակ։

Լուսինը Երկրի շուրջը պտտվող երկնային մարմին է, և այդ պատճա­ռով դրան անվանում են Երկրի բնական արբանյակ: Լուսինն  իր ծավալով մոտ 50 անգամ փոքր է երկրա­գնդից: Երկրից Լուսնի հեռավորությունը մոտ 385000 կմ է: Լուսինը Երկրի շուրջ մեկ լրիվ պտույտ է կատարում 27 օր և 7 ժամում: Ճիշտ նույնքան ժամանակում նա մեկ պտույտ է կատարում նաև իր առանցքի շուրջը: Դա է պատճառը, որ Երկրից Լուսինը  միշտ մեզ երևում է միայն մի կողմով:

Լուսինը սեփական լույս չունի: Մենք Լուսինը  տեսնում ենք, որովհետև Արեգակի լույսն ընկնում է նրա վրա և անդրադառնում դեպի մեզ: Երկրի շուրջը պտույտի հետևանքով՝ Լուսնի տեսանելի մասն անընդհատ փոփոխվում է, և մեզ երևում է տարբեր չափերով:

Մոտավորապես մեկ ամսվա ընթացքում Լուսնի տեսանելի մասն աս­տիճանաբար մեծանում է, Լուսնի սկավառակը դառնում է ամբողջովին տեսանելի, այնուհետև սկսում է փոքրանալ: Այդ գործընթացը պարբերա­բար կրկնվում է:

Արեգակնային հա­մակարգի մեջ են ներառվում նաև մի շարք այլ մարմիններ, որոնցից են գի­սավորներն ու ասուպները:

Գիսավորները երկնային մարմիններ են, որոնք կազմված են միջուկից և երկար գեսից՝ պոչից (այստեղից է ա­ռաջացել անվանումը): Գիսավորները ձգված հետագծով պտտվում են Արեգա­կի շուրջը՝ պարբերաբար մոտենալով և շատ հեռանալով նրանից:

Գիսավորի միջուկը  կազմ­ված է սառցակտորներից և քարի ու մե­տաղների խառնուրդից: Արեգակից հեռու դիրքում գիսավորի միջուկի ջերմաստի­ճանը շատ ցածր է՝ մոտ -260 0C աստիճան: Արեգակին մոտենալիս գիսավորի միջուկն աստիճանաբար տաքանում է, և նրա նյութը սկսում է գոլորշանալ: Միջուկի շուրջն առաջանում է գազի և փոշու խառնուրդ: Արեգակի ճառա­գայթման ազդեցությամբ այդ խառնուրդն սկսում է հեռանալ միջուկից՝ ա­ռաջացնելով երկար, թափանցիկ պոչ: Գիսավորի պոչը միշտ ուղղված է դեպի Արեգակից դուրս: Որքան գիսավորը մոտենում է Արեգակին, այնքան նրա պոչը երկարում է և կարող է հասնել մինչե տասնյակ միլիոն կիլոմետրերի:

Արեգակից հեռանալիս գիսավորի պոչը աստիճանաբար անհետանում է:

Առավել նշանավոր է անգլիացի աստ­ղագետ Հալեյի պատվին անվանված գի­սավորը, որն Արեգակին մոտենում է մո­տավորապես 75 տարին մեկ անգամ:

Հաջորդ անգամ այդ գիսավորը Երկրից անզեն աչքով կերևա 2061 թվականին:

Ասուպներ: Մութ գիշերը երկնքում, բացի աստղերից, հաճախ կարելի է տեսնել դեպի ներքև շարժվող լուսարձակող մարմիններ: Հնում չիմանալով, թե ինչ են այդ մարմինները, մարդիկ դրանք անվանել են «ընկնող աստղեր»: Իրականում դրանք ոչ մի կապ չունեն աստղերի հետ:

Տիեզերական տարածության մեջ միշտ շարժվում են տարբեր չափեր ունեցող բազմաթիվ կարծր մարմիններ: Դրանց մի մասը, մեծ արագու­թյամբ մտնելով Երկրի մթնոլորտ, վերջինիս հետ շփման հետևանքով շիկանում և լրիվ այրվում է՝ երկնքում թողնելով լուսավոր հետքեր: Այդ մար­միններն անվանում են ասուպներ:

Եթե մթնոլորտ մտնող մարմնի զանգվա­ծը բավականաչափ մեծ է, ապա նա չի հասց­նում լրիվ այրվել և ընկնում է Երկրի վրա: Այդ մարմինները կոչվում են երկնաքարեր: Երկնաքարերը սովորաբար անվա­նում են այն վայրի անունով, որտեղ դրանք ընկել են: Երկրի վրա հայտնաբերված երկ­նաքարերի մեծ մասն ունի մի քանի գրամից մինչև մի քանի կիլոգրամ զանգված: Հայտնաբերվածներից առավել խոշոր է Աֆրիկայում ընկած Գոբայի երկնաքարը, որի զանգվածը 60 տոննա է:

Հարցեր

1․ Ի՞նչ է տիեզերքը։ Մեծ եզերք

2․ Թվարկիր մոլորակները։ Ո՞ր մոլորակում բուսական և կենդանական աշխարհ կա։Մերկուրի (Փայլածու), Վեներա (Արուսյակ), Երկիր, Մարս (Հրատ), Յուպիտեր (Լուսնթագ), Սատուրն (Երևակ), Ուրան, Նեպտուն։

3․ Տիեզերքի կամ Արեգակնային համակարգի մասին հետաքրքիր ուսումնական նյութ պատրաստիր։

Արեգակնային համակարգում ամենամեծ մարմինը Արեգակն է․ այն կազմում է ամբողջ համակարգի զանգվածի գրեթե 99%-ը։ Մոլորակները, այդ թվում՝ Երկիրը, պտտվում են Արեգակի շուրջը նրա ձգողական ուժի շնորհիվ։
Երկիրը միակ հայտնի մոլորակն է, որտեղ կա կյանք, որովհետև ունի ջուր և հարմար ջերմաստիճան։

Յուպիտերը Արեգակնային համակարգի ամենամեծ մոլորակն է, և այն այնքան մեծ է, որ իր մեջ կարող է տեղավորել հարյուրավոր Երկրեր։

Լուսինը Երկրի միակ բնական արբանյակն է և ազդում է օվկիանոսների մակընթացությունների և տեղատվությունների վրա։

Համարյա բոլոր կենդանիներն օժտված են լսողությամբ: Այն առավել զարգացած է կաթնասունների և թռչունների մոտ, որոնք ունեն լսողության հատուկ օրգան՝ ականջ: Անողնաշար կենդանիներից լսողության զարգացած օրգաններ ունեն միայն միջատները:
Կենդանիները ոչ միայն ընկալում են ձայները, այլև իրենք են ձայն արձակում: Ցամաքային ողնաշարավոր կենդանիների շնչառական համակարգի մի մասը փոխակերպվում է ձայնային ապարատի: Առավել զարգացած ձայնային ապարատ ունի մարդը:
Մարդու ականջը բացառիկ զգայություն ունեցող բարդ լսողական օրգան է: Որոշ մարդիկ կարող են լսել նույնիսկ ծառից ցած ընկնող տերևի ձայնը:

Բնությունը հարուստ է իր ձայներով: Շատ կենդանիներին և մարդուն բնորոշ է ձայն արձակելու, ինչպես նաև լսելու ունակությունը: Դա ծառայում է նրանց հաղորդակցվելուն, նպաստում նրանց պաշտպանվելուն և շրջակա միջավայրին հարմարվելուն:

Լսողությունը մեծ դեր ունի մեզանում գեղեցիկի զգացումը զարգացնելու համար: Լավ երաժշտությունը, գեղարվեստական խոսքն ավելի հարուստ են դարձնում շրջակա աշխարհի մեր ընկալումը:

rainbow_music_notes_by_moneycantbuyinsaness-d39xtli.png

Համարյա բոլոր կենդանիներն օժտված են լսողությամբ։

Կենդանիները ձայնն ընկալում են հատուկ օրգանով:

Առավել զարգացած է կաթնասունների և թռչունների լսողությունը, որոնք ունեն լսողության հատուկ օրգան՝ ականջ։ Անողնաշար կենդանիներից լսողության զարգացած օրգաններ ունեն միայն միջատները։

Տարբեր կենդանիներ զգայուն են տարբեր ձայների նկատմամբ։

1-22.png

Մեդուզան ընկալում է ծովի ալիքների արձակած ենթաձայները և փոթորիկ սկսվելուց մի քանի ժամ առաջ հեռանում է ափից:

0_1087ec_2d795b37_orig.gif

Օրինակ

Փղերն իրար հետ հաղորդակցվում են ենթաձայների միջոցով։ Դելֆինները, չղջիկները, կետերն արձակում և լսում են անդրաձայները։

Շատ գիշերային գիշատիչներ մթության պայմաններում որսում են իրենց զոհին լսողությամբ:   

Չղջիկը համարյա զուրկ է տեսողությունից։ Թռիչքի ժամանակ, անընդհատ արձակելով և հետ ընդունելով անդրարաձայներ, չղջիկը ոչ միայն խուսափում է արգելքներին բախվելուց, այլև անսխալ «նկատում» և որսում է մանր մժեղներ։

Շները նույնպես լսում են անդրաձայնը։

Օրինակ՝ հարկ եղած դեպքերում հետախույզները ծառայողական շներին անհրաժեշտ հրամանները տալիս են անդրաձայնով, որը շրջապատի մարդկանց համար մնում է աննկատ:

Կենդանիները ոչ միայն ընկալում են ձայները, այլև կարող են իրենք ձայն արձակել։

Ցամաքային ողնաշարավոր կենդանիների շնչառական համակարգի մի մասը փոխակերպվել է ձայնային ապարատի։

Առավել զարգացած ձայնային ապարատ ունի մարդը։ Մարդու ամենից զարմանալի հատկությունը խոսելու կարողությունն է։ Խոսքով մարդիկ հաղորդակցվում են իրար հետ և փոխանակում իրենց մտքերը։ Դա շատ բարդ երևույթ է, որն իրագործվում է զարգացած գլխուղեղի միջոցով:

Հարցեր

  1. Ի՞նչ կառուցվածք ունի մարդու ականջը:
    1. Արտաքին ականջ
    Սա այն հատվածն է, որը տեսանելի է դրսից և հավաքում է ձայնային ալիքները։

    2. Միջին ականջ
    Այստեղ ձայնային ալիքները վերածվում են մեխանիկական տատանումների։

    3. Ներքին ականջ
    Սա ամենաբարդ հատվածն է, որը պատասխանատու է ինչպես լսողության, այնպես էլ հավասարակշռության համար։
  2. Ինչպե՞ս է աղմուկն ազդում մարդու օրգանիզմի վրա:

    Աղմուկը վնասակար է, որովհետև՝
    Վատացնում է լսողությունը (կարող է առաջացնել զնգոց)
    Սթրես է առաջացնում (գրգռվածություն, հոգնածություն)
    Բարձրացնում է ճնշումը
    Խանգարում է քունը
  3. Ինչպե՞ս են պայքարում աղմուկի դեմ:

    Աղմուկի դեմ պայքարում են՝
    Ձայնամեկուսացումով (շենքերում, պատուհաններում)
    Պաշտպանիչ միջոցներով (ականջակալներ, ականջախցիկներ)
    Աղմուկի սահմանափակումով (օրենքներ, ժամային սահմաններ)
    Կանաչապատմամբ (ծառերը նվազեցնում են աղմուկը)

Մխիթար սեբատտացի կրթհամալիրի 6.3 դասարան